Mamlakatda mehnat qonunchiligidagi o‘zgarishlar munosabati bilan vaqtinchalik xodimlar masalalarini tartibga solish nozikliklarini tushunamiz.
Ushbu maqolada quyidagi atamalar qo‘llaniladi:
Autosorsing– asosiy bo‘lmagan funksiyalarni (jarayonlar, faoliyat yo‘nalishlari) tegishli texnik va/yoki boshqaruv bilimlari hamda vositalariga ega bo‘lgan uchinchi tomon tashkilotlariga – ijrochilarga topshirish xizmati.
Autstaffing– ixtisoslashtirilgan kompaniyada (kadr agentligida) rasman ishga joylashtirilgan xodimlarni vaqtincha taqdim etish xizmati. Bunda buyurtmachi kompaniya o‘z boshqaruvi ostida o‘z vazifalarini bajaradigan xodimlarni oladi, biroq ular yuridik jihatdan ijrochi (kadr agentligi) da rasmiylashtirilgan holda qoladi.
Yaqin vaqtgacha O‘zbekistonda autstaffing, autosorsingdan farqli o‘laroq, kerakli huquqiy tartibga solishga ega bo‘lmagan holda kulrang zonada edi.
2024-yil oktabr oyida autstaffing xizmatlarini ko‘rsatish tartibi to‘g‘risidagi Nizom (keyingi o‘rinlarda – Nizom) tasdiqlandi, shu tariqa vaqtinchalik xodimlardan foydalanish imkoniyatlari sezilarli darajada kengaytirildi.
Autstaffing – vaqtinchalik xodimlarni jalb qilishning eng xavfsiz usuli
Staffing kompaniyasi xodimlar bilan mehnat shartnomalarini tuzish, ish haqini o‘z vaqtida to‘lash, ish beruvchining fuqarolik javobgarligini ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar va xizmat safariga yuborilgan xodimlarning kasb kasalliklaridan majburiy sug‘urtalash bo‘yicha majburiyatlarni o‘z zimmasiga oladi. Qabul qiluvchi tomon esa o‘z navbatida xavfsiz mehnat sharoitlarini ta’minlash, vaqtinchalik xodimlarni zarur asbob-uskunalar va jihozlar bilan ta’minlash uchun javobgardir.
O‘zbekistonda autstaffing shartnomasi bo‘yicha xodimlarni qabul qiluvchi tashkilotga yuborish muddati bir kalendar yil davomida to‘qqiz oydan oshmasligi kerak, biroq muddat tomonlarning kelishuvi va xodimning roziligi bilan uzaytirilishi mumkin.
O‘zbekistonda muddatli mehnat shartnomalarini tuzish nozikliklari
Provayderlarni jalb qilmasdan vaqtinchalik xodimlarni jalb qilish vositasi – xodimlar bilan muddatli mehnat shartnomalarini tuzishdir.
O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining yangi tahriri
2023-yil 30-aprelda kuchga kirdi. Muddatli mehnat shartnomalarini tuzish tartibi va asoslarini tartibga soluvchi qoidalarga ham jiddiy o‘zgartirishlar kiritildi. Endilikda shartnomada uning muddatliligi asosi O‘zR MKning 112 va 113-moddalarida keltirilgan to‘liq ro‘yxatga muvofiq ko‘rsatilishi shart. Muddatli mehnat shartnomasi muddati tugagandan so‘ng, O‘zR MKda nazarda tutilgan asoslar mavjud bo‘lganda, tomonlar uning amal qilish muddatini uzaytirishga haqli. Bunda muddatli mehnat shartnomasining umumiy muddati besh yildan oshmasligi kerak.
Yuqoridagi qoidalarni buzish ish beruvchi uchun ma’muriy javobgarlikka, shuningdek xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasining barcha oqibatlari bilan birga noma’lum muddatga deb tan olinishiga olib kelishi mumkin.
Autstaffing xodimlarni bevosita kompaniya shtatiga muddatli mehnat shartnomalari bo‘yicha qabul qilishdan farqli o‘laroq, vaqtinchalik xodimlarga bo‘lgan ehtiyojni qondirishning yanada moslashuvchan va xavfsiz usuli bo‘lib ko‘rinadi.
IT-funksiyani autsorsing qilish ish haqi fondiga yuklamani kamaytirish usuli sifatida
Autosorsingning eng keng tarqalgan turlaridan biri IT sohasida xizmatlar ko‘rsatishdir. Autosorsing maqsadlarida O‘zbekiston IT parki rezidenti maqomiga ega provayderni jalb qilish vaqtinchalik xodimlarning mehnatiga haq to‘lashda sezilarli darajada tejash imkonini beradi.
O‘zbekistonda tijorat kompaniyalari uchun ish haqi soliqlari uch qismdan iborat:
- Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i (JShDS) – 12%
- ijtimoiy soliq – 12%
- individual jamg‘arib boriladigan pensiya hisobvarag‘iga 0,1% miqdorida ajratmalar.
IT parki rezidentlari uchun quyidagi soliq imtiyozlari nazarda tutilgan: JShDS – 12% o‘rniga 7,5% va ijtimoiy soliqni to‘lashdan ozod qilish.
Yana bir muhim imtiyoz: chet elliklar IT parki rezidenti bo‘lgan kompaniyaga ishga kirishlari uchun mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqiga tasdiqnoma olish talab etilmaydi. Bu ruxsatnoma berish uchun yig‘imni to‘lash xarajatlaridan yiliga taxminan 870 AQSh dollari miqdorida tejash imkonini beradi, chunki umumiy qoidaga ko‘ra mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqiga tasdiqnoma barcha xorijiy xodimlar uchun majburiy va 1 yildan ortiq bo‘lmagan muddatga beriladi.
